Dijital dünyada duygudaşlık: Sanal empati nedir?

EMPATİ NEDİR?

Empatiyi, kişinin kendi benliğini büsbütün bırakmadan, karşıdaki kişinin dünyasını manaya adımıdır şeklinde tanımlayabiliriz. Herkesin kendi hissinden sorumlu olduğu vurgulanan bu dünyada önemini unutmamamız gereken bir kavramdır “Empati”.  Evet, kendi duygumuzdan sorumluyuzdur lakin bu karşımızdakileri yok sayacağımız manasına gelmez. Başkasının yaşadığı duyguyu fark etmekle kalmayıp bunun nedenlerini kavramak da empati sürecinin bir kesimidir. Ve artık günümüzde bu değerli paha de birçok şey üzere sanal dünya üzerinden gerçekleştirilebilmektedir.

SANAL EMPATİNİN FARKLARI

Sanal empati; yüz yüze bağlantı yerine, dijital ortamlar üzerinden kurulan empati biçimidir. Alışık olduğumuz empati kavramıyla ortak noktası: Karşımızdakinin duygusunu kavramak ve dayanak olmaktır. Ancak sanal empatide bu süreç; yazı, emoji, görsel, ses kaydı ya da görüntü üzere dijital araçlarla gerçekleşir. Bu nedenle sanal empati sürecinde, gerçek hayatın bize sunduğu vücut lisanı, mimik, jest üzere empatiyi kolaylaştıran ipuçlarından yoksun kalabiliriz.

SANAL EMPATİ GÜNLÜK HAYATIMIZA NASIL TESİR EDER?

Dijitalleşmenin hayatımıza etkilerini zamanla daha da fark edebiliyoruz. Günlük yaşantımızda ulaşmamızın kuvvetli olduğu yerlere, insanlara bir tık ile ulaşabiliyor oluşumuzun kolaylığını hem müspet hem de negatif tesirleriyle deneyimleyebiliyoruz. Toplumsal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla çoğu vakit bir ekrandan binlerce insanın hayatına tanıklık ediyoruz ve bu hayatların adeta bir kesimi oluyoruz.

Peki, sosyal medyada paylaşılan his ve niyetlere ne kadar empatiyle yaklaşıyoruz? Fizikî uzaklıklar olmadan aktarılan bu duyguları ne kadar içselleştiriyoruz? 

“Gözden uzak olan, gönülden de uzak olur” denir. Bu kelam açısından yaklaştığımızda, dijital alanda kurulan empati bağı, yüz yüze olan empati bağına nazaran daha yüzeysel olabilir. Bu yüzeysellik birtakım iletilerin yanlış anlaşılmasına, birtakım fotoğrafların yanlış yorumlanmasına sebep olabilir. Başka taraftan, birinin fiziken yanımızda oluşu ve teması, derin bir duygusal yakınlığa alan açabilir. Uzak mesafe romantik bir ilişkide edilen arbedelerin ileti yoluyla çözülmesi daha zorken, yüz yüze gelindiğinde buzları eritmenin daha kolay olması da bu duruma örnek olabilir.

SOSYAL MEDYA MASKELERİ

Dijitalleşmenin bir öbür dezavantajı ise sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla taktığımız birtakım maskelerdir. Yansıtılan ‘’mükemmel hayatlar’’, ‘’mükemmel ilişkiler’’ karşıdaki kişinin kendi hayatını “yetersiz” olarak nitelendirmesine yol açabilir. Hatta birey, kendi toplumsal medya maskesiyle gerçek hayatını kıyaslar hale bile gelebilir. 

Özellikle toplumsal medyanın beraberinde getirdiği “Anonimlik” kavramı; sosyal medya kimlik kapalılığı aracılığıyla, bireyler ortası arayı arttırarak samimiyeti azaltabilir. Ayrıyeten, anonimliğin ardına sığınarak yapılan yorumlar empatiden uzak ve daha acımasız olabilir. Halbuki perde gerisinde ne yaşandığı bilinmeden yapılan bu yorumların uzun vadede ilişkilerdeki empatiyi zedelemesi mümkündür. İnsanların kinlerini toplumsal medyada diğerlerine kusması (siber zorbalık, ruhsal şiddet vb.), ferdî öfkenin toplumsal bir yaraya dönüşmesine yol açabilir. 

SANAL EMPATİ VE DAYANIKLILIK

Sosyal medyada karşılaşılan aksiliklere karşın sanal empati, sunduğu avantajlarla, emsal hisleri deneyimleyen farklı coğrafyalardaki bireyleri bir ortaya getirerek ortak bir dayanışma tabanı oluşturabilmektedir. Bu durumun en somut örnekleri, kriz periyotlarında ya da ferdî zorluklar sırasında toplumsal medya aracılığıyla sağlanan takviyelerin, toplumsal bağların güçlenmesine ve ruhsal dayanıklılığa katkı sunduğu vakitlerde görülmektedir. 

 Her gün değişen ve evrilen dünya tertibinde, sanal empati giderek hayatımızın ayrılmaz bir modülü haline gelmektedir. İnsanı insan yapan temel hislerden biri olan empati, dijital ortamdaki yeni biçimiyle de benimsenip yapan halde uygulanabildiğinde, bireyler ortası anlayış ve toplumsal etkileşimin güçlenmesine değerli katkılar sağlamaya devam edebilir.