Türkiye-Macaristan: Uzak akraba, yakın komşu, klâsik ortak

Macaristan, Orta Avrupa’da yaklaşık 10 milyon nüfuslu, küçük lakin faal bir ülke.

2010’dan bu yana ülkeyi yöneten Başbakan Viktor Orban liderliğinde kendisinden çokça bahsettiren Macaristan, tam üye olmasına karşın başta Ukrayna savaşı, Rusya’ya yaptırımlar ve göç olmak üzere AB siyasetlerine karşı çıkmasıyla biliniyor.

NATO üyesi de olan Macaristan’ın lideri Orban, Rusya lideri Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump ile yakın ve özel münasebetlerini sürdürüyor. Ülkesinin başşehri Budapeşte, muhtemel bir Trump-Putin görüşmesine mesken sahipliği yapmak için gün sayıyor.

Gelecek sene yapılacak seçimler öncesinde diplomatik faaliyetlerini artıran Orban, Trump ile görüşmesi sonucu elde ettiği Rus doğalgazı yaptırımlarından muafiyeti seçim kampanyasının bir modülü olarak kullanmaya başladı bile.

Avrupa başşehirleri tarafından hazzedilemese de Orban liderliğindeki Macaristan, bağımsız dış siyaseti ve egemenlik vurgusu sayesinde bölgesel aktifliğini giderek artıran ülkeler ortasında görülüyor.

Macaristan’ın Türkiye alakaları de bu kapsamda genişliyor ve derinleşiyor.

Cumhurbaşkanlığı İrtibat Başkanlığı ile Foundation for a civic Hungary (PMA) isimli kuruluşun 11-12 Kasım günlerinde Budapeşte’de düzenlediği “Türkiye-Macaristan Medya Köprüleri” programı, ikili bağların siyasi ve ekonomik boyutlarının yanı sıra medya ve akademiler ortasında da giderek geliştiğini göstermesi açısından faydalı oldu. Davetli olarak katıldığım Medya Köprüleri programında tabir edilen görüşler ve teklifler, Türkiye-Macaristan bağlarının niteliği ve geleceğine ait kıymetli bakış açılarının gelişmesini sağladı.

“UZAK AKRABA, YAKIN KOMŞU”

İki ülke ortasındaki alakaları en düzgün betimleyenlerden biri Türkiye’nin Budapeşte Büyükelçisi Gülşen Ekşioğlu Karanis oldu. Çalıştayda konuşan Büyükelçi Karanis, “Biz Macaristan’ı kökleri Orta Asya’ya kadar uzanan bağlarla birbirine bağlı uzak akrabamız, ortak bir hudut paylaşmasak da gündemimizde yer alan problemler bağlamında yakın komşumuz ve klasik ortağımız olarak tanımlıyoruz,” tabirlerini kullandı.

Büyükelçi, iki ülke işbirliğinin temelinde karşılıklı hürmet, bağımsızlık ve egemenlik üzere Türkiye ve Macaristan’ın çokça ehemmiyet verdiği bedeller olduğunu kaydederken, “Türk-Macar halklarının yaklaşımlarındaki bu benzerlik yalnızca ikili bağlarımıza değil, Avrupa-Asya ekseninde barış, istikrar ve karşılıklı anlayışın tesisine de büyük katkılar sunuyor,” diye konuştu.

Macar diplomatlar ve yetkililer de Türkiye ile münasebetlerin ehemmiyetine vurgu yaparken, Orban’ın iktidara geldiği 201o yılında “Doğu açılımı” siyasetini uygulamaya başladığını, Türkiye’nin de bu açılımın temel noktalarından olduğunu anımsatıyorlar.

Macaristan Dışişleri ve Dış Ticaret Bakanlığı Güvenlik Politikası Devlet Sekreteri Peter Sztaray, birebir çalıştayda yaptığı konuşmada, Türkiye’nin Macaristan içinin kıymetine vurgu yaptı ve iki ülkenin NATO müttefiklik alakasının tüm kıta güvenliği için değer taşıdığını kaydetti.

MACARLAR KIPÇAK TÜRKÜ MÜ?

Macaristan dış siyasetinin en dikkat cazip atılımı kuşkusuz Türk Devletleri Teşkilatı’na (TDT) gözlemci olarak katılması oldu.

TDT’ye 2018’de gözlemci üye olarak katılan Macaristan, Mayıs 2025’te teşkilatın gayrıresmi önderler tepesine mesken sahipliği yaptı. TDT böylelikle birinci sefer gözlemci bir ülkede tepe düzenlemiş oldu.

Macaristan’ın TDT’ye iştiraki hem Doğu Açılımı’nı pekiştirmesi hem de AB içerisinde yalnızlaşmasına karşı atılmış değerli bir adım olarak görülüyor. Lakin bu adımın tarihi boyutları da olduğu Budapeşte’de sıklıkla ele alınan ögeler ortasında. Bunun birinci boyutu Macarların kökenlerine ait. Bilinen tarih öğretileri Macarların Fin-Ural kökünden geldiğini, Macarca’nın da Ural-Altay lisan kümesine bağlı olduğunu gösteriyor.

Ancak son devirde Macarların kökeninin Orta Asya’dan geldiği inancının arttığı kaydediliyor. Bunu gündeme taşıyan ise bu mevzuda sıklıkla açıklamalarda bulunan Başbakan Orban oldu.

Tarihçilerin reddetmesine rağmen Macarların “Kıpçak Türkü” olduğunu tez eden Orban, Orta Asya’dan Avrasya steplerini geçerek geldiklerini; Macar lisanının de Türkçe’nin akraba lisanlarından biri olduğunu gündeme getirdi.

Türkleri ve Macarları tarihî olarak yaklaştıran öteki bir tarihi öge ise Osmanlı İmparatorluğu ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ortasında asırlarca süren bağlantılar. Osmanlı, 15 ve 16. yüzyıllarda yaşanan savaşlar sonucu Budapeşte’yi yaklaşık 150 yıl boyunca yönetti. Buna karşın Türklere karşı olumsuz bir hissin gelişmemiş olması kıymetli bir öge. Budapeşte’de yer alan Gül Baba Türbesi de bu ilginin bugüne kadar uzanmış en somut sembollerinden biri.

TÜRK DİZİLERİ REVAÇTA

Küçük bir ülke olmasına rağmen çok canlı bir medyaya sahip Macaristan. Ülkenin önde gelen televizyon kanallarında yayınlanan Türk dizileri, iki ülke ortasındaki bağlara yeni bir boyut kazandırmış durumda.

Ülkenin önde gelen televizyon platformlarından TV2, birebir anda birçok Türk dizisini yayımlamaya devam ediyor.

Kanalın hukuk işlerinden sorumlu üst seviye yöneticisi Dr. Adrienn Trinn, Türk dizilerinin kanalın en çok tercih edilen yayınları ortasında olduğunu, bu bağdan son derece mutlu olduklarını ve sürdürmek niyetinde olduklarını söylüyor.

Aşk-ı Memnu üzere Türkiye ve dünyada değerli muvaffakiyetler elde eden yapımların yanı sıra Yalı Çapkını, Kızılcık Şerbeti üzere diziler de Macar izleyicilerle buluşmaya devam ediyor.