Ayben’in midesini, Böcek ailesinin hayatını yaktı! Koklasa fark ederdi, en yeterlisi karbonot-sirke

Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – Ayben Özçilingir Turtura, 2023’te İstanbul Teknik Üniversitesi’nin Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği kısmından mezun olmuştu. Genç mühendis, mesleğini Beyoğlu’nda bulunan bir şirkette 2 yıldan uzun müddettir yapıyordu. Yine bu türlü bir günde arkadaşlarıyla kahve içmek üzere iş yerine yakın bir kafeye oturmuşlardı. Ayben tercihini Türk kahvesinden yana kullanmış, lakin birinci yudumda aykırı giden bir şeyler olduğu anlaşılmıştı. Genç mühendisin öksürükleri, başta arkadaşları ortasında ‘boğazına bir şey kaçtığı’ fikrini uyandırsa da, durum kimsenin aklına gelmeyecek bir şeyden kaynaklıydı. Ayben’in kahvesini hazırlayan kişi, kafenin mutfağında endüstriyel deterjan ve su şişeleri karıştırmış ve kazara su yerine sodyum hidroksit içeren deterjan kullanarak kahve hazırlamıştı. Üstelik bu deterjan kendini ele vermiyordu. Çünkü evdekiler kadar köpürme özelliği taşımıyordu. Yani Ayben’in kahveyi içmeden evvel suyla yapılmadığını anlaması için tek bir yol kalıyordu: Koklamak! Peki endüstriyel deterjan neydi ve Ayben’in yaşadıklarının temelinde ne yatıyordu? İstanbul Teknik Üniversitesi, Kimya Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Burak Korkmaz, Gıda Mühendisi Merve Atınç Saral ve İstanbul Medipol Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ozan Emre Eyupoğlu deterjanlarla ilgili tüm merak edilenleri Milliyet.com.tr’ye anlattı.

BÖCEK AİLESİNİN GELECEĞİNİ, AYBEN’İN MİDESİNİ YAKTI

Bilinçli ya da bilinçsiz formda kimyasal husus kullanımı önemli riskler barındırıyor. Uzmanlar, kimyasalların rastgele bir hedefle kullanılmadan evvel kesinlikle gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması gerektiğini vurguluyor. Fakat son olaylarda bu kurallara uyulmadığı dikkat çekti. Böcek ailesinin hayatını kaybettiği ilaçlama sürecinde gerekli önlemlerin alınmadığı ortaya çıkarken, Ayben’in midesi ve yemek borusunu yakan ‘deterjanlı kahve’ hadisesinde ise ağır bir dikkatsizlik yaşandığı belirlendi. Benzer sebeplerle yaşanan iki olayda tek ortan nokta bu değildi. Doç. Dr. Ozan Emre Eyupoğlu’na göe, deterjanlardaki, dezenfektan, paklık gücünü artıran ve parlaklık veren unsurlar birebir vakitte da toksikti. Pek çok maddeyi bu listede sıralayan Doç. Dr. Eyupoğlu dikkat çeken unsur için, “Fosfatlar, çevresel toksisite dolaylı olarak insan sıhhatine tesirler. Kimi çalışmalarda metabolik meselelerle ilişkilendirilmiştir” diyordu. Entübe edilen Ayben’in lavabo açıcılarda da kullanılan sodyum hidroksit husus içeren bulaşık deterjanı karıştığı katılaştı. Doç. Dr. Eyupoğlu, deterjanların içinde insan sıhhatine ziyan verecek öteki hususları de şöyle sıraladı: “Sodyum hipoklorit (çamaşır suyu), solunduğunda yahut yutulduğunda zehirlidir. Asitlerle temas ederse klor gazı açığa çıkar, bu gaz teneffüs yollarında önemli hasar yapar. Potasyum hidroksit/sodyum hidroksit, deri ve gözlerde kimyasal yanıklara neden olur. Yutulursa sindirim sisteminde derin nekroz ve delinme riski vardır. Sodyum lauril sülfat ve gibisi anyonik yüzey etkinler, cilt tahrişi, alerjik tepki, yetersiz durulamada bağırsak bariyerine ziyan vererek bağışıklık sistemini zayıflatabilir. Alkol etoksilatlar, yetersiz durulama durumunda bağırsak epitel hücrelerine toksik, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, alerji ve hatta kanser riskini artırabilir. Sodyum metasilikat, deri ve gözlerde çok tahrişe, yutulursa önemli iç yanıklara neden olur. Klorlu bileşikler, organik unsurlarla tepkiye girerek trihalometan üzere kanserojen bileşikler oluşturabilir.”

Doç. Dr. Ozan Emre Eyupoğlu kelamlarına şöyle devam etti: “Endüstriyel deterjanlar yüksek alkali (sodyum/potasyum hidroksit, sodyum metasilikat) yahut klorlu bileşikler içerir. Teneffüs yolu ve mide sorunlarına yol açar. Yutulma durumunda kusturulmaz, tıbbi müdahale gereklidir. Temas halinde bol su ile yıkanmalı. Konut tipi deterjanlar da yutulduğunda ziyanlı. Fakat daha hafif formüller içerirler. Endüstriyel eserler ise çok daha konsantre olduğu için risk katlanarak artar. Endüstriyel deterjanlar düşük köpürme özelliğine sahiptir. Zira endüstriyel makinelerde çok köpük sorun yaratır. Endüstriyel eserlerde klor, fosfat, enzimler, güçlü solventler bulunabilir. Endüstriyel deterjanlar esirgeyici ekipman gerektirir. Yanlış kullanım önemli tahriş yahut yanıklara yol açabilir. Konut eserlerinde çoklukla daha az fosfat, cilt dostu yüzey faal unsurlar ve bazen parfüm bulunur. Konut tipi eserler ekseriyetle pH 7-9 aralığında, daha istikrarlı ve inançlıdır.”

O AN KİMSENİN AKLINA GELMEZDİ: ‘KOKUSUNDAN ANLAŞILABİLİR’

Bir yanılgı yapılmış ve Ayben 1 yudum bile olsa deterjanlı kahveden içmişti. Yemek borusundan geçen kimyasal midesine ulaştığında genç mühendis öksürmeye başlamıştı. Ancak artık her şey için çok geçti. 1 yudum, kazara kimyasal tüketimi için bile epey fazlaydı. Süratli formda olumsuz tesirleri görülmeye başlanır, kişiyi mevte kadar bile götürebilirdi. Gıda Mühendisi Merve Atınç Saral’a nazaran içine kimyasal karışmış bir besin müşteriler tarafından anlaşılabilirdi. Ayben’in de arkadaşlarıyla konuşmaya odaklanmış olmasa o kahveyi hiç içmeyeceğine dikkat çekti.

-alıntı-

“Marketten bir deterjan aldığımızı düşünün. Bunları zati içmiyoruz, yemiyoruz ya da elimizi yıkamak için kullanmıyoruz. Şayet aslında çok sık kullanırsanız ellerinizde tahrişe neden olduğunu görürsünüz. Elleriniz kurur. Bu eserler insan temasına çok uygun değil. Çok düşük ölçülerde kullanılması gerekir. Dediğiniz üzere mesela Ayben, o kahveyi eline aldığında boşluğuna gelmeseydi anlardı. Lakin o an kimse bunu düşünmez. Kahvenin içinde kostik bir husus var mıdır? Kimyasal var mıdır? Zira su yerine kimyasalı koymuşlar bu hadisede. Yani çok yüksek bir ölçüde tüketmiş bu kişi de. Arkadaşlarıyla muhabbetteyken onu düşünmediği için öncelikle koklamak aklına gelmemiştir. Koklasaydı bunu mutlaka fark edebilirdi.” – Merve Atınç Saral

Merve Atınç Saral, meskende bile pek çok kişinin paklık yaparken misal hususları riskli halde kullandığının altını çizdi. Saral, ‘alternatif paklık ürünlerine’ dikkat çekerek, “Evlerimizde bunları kullanmak çok daha sağlıklı olabilir” dedi. Saral, kelamlarına şöyle devam etti:

“Mutfağı temizlerken çamaşır suyuyla tuz ruhunu karıştıran, çamaşır suyunun içine bulaşık deterjanı katan ya da bulaşık makinesinin içine çamaşır suyu döken çok insan var. Bunlar sahiden çok büyük riskleri olan adımlar. Bizi bir anda zehirlemez, bir anda öldürmez lakin bu üslup kimyasal unsurlar bedende birikiyor. Daha sonra pek çok kronik hastalığa sebep oluyor. Artık bu stil hususların de birçok alternatifi var. Yani başımızdaki paklık algısını da yıkmamız gerekiyor bunlarla. Karbonatın kendisi de, sirke de çok âlâ alternatifler.”

CANSIZ VARLIKLAR İÇİN TASARLANIYOR! ‘BİYOUYUMLULUK ÖNEMLİ’

Dr. Burak Korkmaz, kimyasal içeren temizleyicilerin üretim evresindeki hassas noktayı anlattı. Bilhassa endüstriyel kullanımla, konut tipi temizleyicileri ayıran değerli bir nokta vardı. Birisi cansız varlıklar üzerinde kullanılırken, oburu canlılarla temas eden eşyalar üzerinde kullanılıyordu. İşte tam da bu noktada hayati test ve süreçler yapılıyordu. Dr. Burak Korkmaz’a göre tıpkı diş macunu, diş dolgusu üzere paklık eserlerinde de insanların temas ettiği durumlarda hayati tehlike oluşturmasın diye ‘biyouyumluluk’ sağlanıyor. Dr. Burak Korkmaz, sözlerini biyouyumluluğu anlatarak noktaladı:

“Endüstrideki temizleyiciler daha ağır kimyasallar içerir. Zira çıkması güç, silikon temelli, tahminen yağların bulunduğu sistemleri temizlemek için üretiliyor. Fakat bizim meskende bulaşık deterjanı olarak kullandığımız deterjanlar üretilirken, muhakkak oranda toksisitde olmaları için çalışılıyor. Oldu da bundan bir ölçü bedene girdi, bu beşere ne kadar ziyan verir? Bu açıdan baktığımızda bedene girecek gereçler üretilmeden evvel, bunların bedenle ne kadar uyumlu olduğuna ya da biyolojik sistemlerle ne kadar uyumlu olduğuna bakılıyor. Buna biyouyumluluk diyoruz. Bir eser ağız yoluyla, burun yoluyla, soluma yoluyla bedene girecek ya da girme ihtimali olacak bir sistem için tasarlanıyorsa bunun esasen evvel uyumluluğu çalışılıyor. Yani bizim konutta eşyalarımızı yıkamak için kullandığımız deterjanı da tasarlarken onun da aşikâr hudutları oluyor. Bu elbette bulaşık deterjanı içilebilir demek değil. Lakin eser ölçüde bir şey kaldığı vakit o direkt öldürmüyor.”